|
E vorba “Zigeuner”
(ande niamciska “Rom”) avel katar e purani Turkicko vorba
„tschigan“, “chore manush“. Ande Europake
chiba, kado ashilas “tsigan”, ande Niamcisko shib
“Zigeuner”.
|
Vi kana sas
bari persekucija, cikne grupi nashadenge astile ande varesave regionuri
ande Vest Europa. Anda kodo ke chi kamenas len e manusha ande but
thana, thaj chi sas len aver than kaj te dzan, but sas te garaven pes
ande vesha thaj kerenas cikne butia e gadzenge te shaj trajn.
Kade, e thana kaj beshenas e nashade areslas te avel o kher bute
grupengo, thaj manusha save sas ande sklavenge familii kerde
grupi ande thema, kade sar e “manush” ande Francija, e
“gitanos” ande Spania vaj “Cinti” ande thema
kaj delas pes duma niamciska.
E governongi politica karing e Roma ashilas kontradiktoria lungo vrama.
Pe jekh rig, zakonuri avenas avri thaj chi mukenas e Sinton thaj e
k-aver grupuri te mukin pes ande foruri thaj ande bare foruri. Pe
aver rig, e bare raj kritikinas o “nomadichno trajo”, kaj
savore Roma sas kade te trajn soske kasave zakonuri sas ke sas te
phiren, thaj mangle ka e “roma si zorasa te ashaven pes anda
phirimo”. Mashkar kodola zakonuri sas vi e zakonuri katar e
Thagarni Maria Theresa katar e Austria thaj Ungro ande dujto
epash katar o 18to shel bersh. Kodolesa ke ashavelas e Romen te na
phiren, e Thagarniake chi sas feri ke shaj len lila te beshen ande jekh
them, kodo sas vi ke e Romenge nas voja te den duma Romanes, chi
mukelas te len pes Roma mashkar peste thaj e romane chavoren denas len
ke gadze te barearen len von. Kadalesa, voj kamelas te asimilil e Romen
zorasa.
Ande but regionuri anda Niamco, ando 18to thaj 19to shel bersh sas
kopiime e “politica karing e Roma” katar e Maria Teresa. E
Romenge kodo sas ke kana zumavelas pes te ashaven e Romen kodo sas vi
ke lenas lendar lenge chavoren thaj lengi kultura thaj phagenas e
familienge strukturi. E glata so avilas pala kodola save sas sklavuri
ke barvale raj thaj kamle te arakhen peske than chi sas len pachea.
|
|
