3.5
Persekutime thaj phandado soske sas “tsigan” tela e zor e Hitleroski:     
   

E historija e familijaki Weiß sar nakhle anda e koncentracijake thaj mudarimaske kampuri katar o Nazi regimo.

 Ando 20to Majo 1940to bersh, 551 manusha anda Hamburgo thaj aver 359 Sintura anda Nordico Niamcoski rig sas deportujme ke Polska ande trenuri bi hamasko vaj sanitarichno ekipamento. Kade trade von trin ges dzi kana aresle ando Belzek. Zorasa von sas te vazden e bukiake – kolektivno thaj mudarimaske kampuri anda e Dzidovuri thaj anda lende ( e Roma).
Te shaj inkeren e Romen thaj e Sinton kalmo, sar von tradenas, le gadze phenenas lenge ke  svakone familiake dena kher thaj phuv ande Polska.
E Romen thaj e Sinton nas len khanchi pesa, feri e gada so sas pe lende. Lemge khera thaj lenge bajura sas konfiskime katar e Nazi.
Ande le anglune duj kurke, 75 chavore mule soske but khine sas vaj nasfale.



O Gottfried Weß isarel :  
“Jekh var, sar von denas amen paj, jekh Sinto savo beshelas pasha mande khuvdas man thaj azbadem jekhe gardianos. O gardiano boldas pes, las pesko pistoli thaj das pushke e Sintos ando stomako.  Jekh cira pala kodo,  aver manush katar e SS avilo, thaj dikhlas e Sintos sar inkerelas pesko stomaco thaj phendas:” Tu dan pushke e manushes? Chi biris te keres lan sar so trubuj? Sikavava tuke sar kerel pes!” Atunchi vov das inke duj var pushke e manushes, palaj kor. E manushes sas les efta chavore thaj kamlas feri te lel paj anda lende. Anda kodo sas te merel ! »



Pala e eksterminacijako kampo Belzek

E familijan Weiß baht sas lan: maj anglal sar te keren anda kodo koncentracijako kampo jekh mudarimasko kampo, ando ivend 1941/1942to bersh, e Roma thaj e Sinti sas mukisarde katar e SS ko Krichow, pasha Hansk. Kothe, o raj Weiß sas te dikhel sar e chavore saven sas tifos, pushke denas les ando shero ande le spitake patura katar e gardianura.
O Krychow phandade les ando Februar 1941to bersh thaj e Romen thaj e Sinton mukisarde len ko Siedlce.  Kothe, svako ges mudarenas e manushen. Jekh var, o Raj Weiß  sas te dikhel sar e SS manusha  mudarde e Romen thaj Sinton (daden thaj dejan) thaj pala kodo lenas lenge chavoren thaj marenas lenge shere ande ziduri dzi kana merenas.  Svako ges, e manusha maj but thaj maj but daranas  ke chi astarena te trajn dzi ande reat.

Kothar, ingerde len ko getto ande Warshava. Maj but sar jekh dopash miliono Roma, Sinti, Dzidovuri thaj aver politichno phandade, trajsarde kothe khetane. Sa e phandade sas te ureaven emblemi, e Dzidovuri e Davidoski  Cherhaj thaj e Roma thaj e Sinturi jekh lolo “Z”.
Kathe sas e angluni var separime e  familija Weiß, sar von de katar 16to Majo 1940to bersh, o ges kana deportisarde len anda Hamburgo, sa khetane sas. 
Sar von sas ando getto ande Warsava, kothe mule e phej katar o Gottfried e Waltraut, o phral o Helmut thaj o cikno nepoto o Robert.  Anda kado kado lil si dedikime kodole manushenge save hasarde pesko trajo ande e nimacisko koncentraciichno kampuri. Te avel lengi phuv ushuro thaj te hodinin pes ande pachea penge phralesa thaj kakosa, Gottfried Friedel Weiss, thej lenge dukha te na aven shoha bisterde, thaj kade vareso te na kerel pes shoha palem.


Svako bersh ando 16to Majo, komemoril pes ke le policijaki stacija ando Neoldeckestrasse ando Hamburg-Harburg.

  
Jekh cira maj anglal sar te „likidil pes“ o getto anda Varshava, e familja Weiß birisardas te nashel. Na but pala kodo, e policija astardas len. Anda kodo ke niamciska dzanenas, birisarde te ashaven e haladen te na del len pushke, kade sar dine pushke deshe mijen Roma thaj Sinturi ande le Polskake vesha. Len chi mudarde, ale bichalde len ande aver kampo. Kade von aresle ko Bergen-Belsen.
Ando 1944to bersh, e niamcuri astarde te mukin mijen phandade ko Vesto. E Rusuri avenas maj pashe thaj maj pashe. O Bergen-Belsen sas jekh dzungalo suno. Aba maj but mule sas sar dzuvinde, nas len so te han thaj kade aresle te aven kanibaluri. Ande le shona so avile, e situacija kerdas maj phari thaj maj phari. Anda le Est thana transportinas maj but thja but manusha anda kodo ke le Rusijake ketanii/armii avenas maj pashe. Katar o Januar thaj dzi ko April 1945to bersh, sar  maj cira 35.000 manusha mule, maj but anda lende mule anda nasfalimata vaj bokhatar.


Ando Marz, thonas e mule manushen ande jekh than, thaj kade sas bare gremezi metronge uche, thonas benzini pe lende thaj phabarenas len, ale le veshenge manageruri protestisarde kontra kodoleske. Pala kodo, feri kidenas len khetane.



O Gottfried Weiß isarel:
„Kana ushtilam i teherin, ande svako barako sas sigurno po desh manusha mule. Chi biriv te pachav ke le manusha nada kodola thana chi khandenas, thaj chi biriv te pachav lenge ke von chi dzangle so si le koncentracijake kampuri. Chi birisas e khandestar. Kodo khand ashilas amenge ande nakha shona pala kodo.”



Bergen Belsen

Ando 15to Aprilo, 1945to bersh, slobodisarde o kampo e englezuri. Pala kodo o Gottfried Weiß astardas te rodel peske dades thaj dan, peska phan e Maria thaj peske phrales o Heinrich. Maj palal arakhlas len, kana aba sas te na maj rodel len. E familja sas palem khetane, ale bokhale thaj bizorako, ale trajsarde.



O Gottfried Weiß isarel:
„But anda lende sas but bokhale thaj hale sar maj but sar birinas. Mule anda kodo ke lengo stomako chi birilas te lel kade but. K-aver sas gogjaver thaj hale lokhores thaj po cira.”



Bergen Belsen


E Britanijake trupi/armii/ketanii sas len problemo kodolesa te den habe 60.000en manushen thaj te sastaren len, thaj o problemo sas kade varo anda le nasfalimata. But anda lende sas te ashen ando Bergen-Belsen soske sas e but nasfalimata. Pala kodo so o kampo sas vudzardo, sa e barakuri phabarde te na dzan e nasfalimata maj dur.