4.3
Musaj si te paruvel pes o gindipe    
   

E situacija e Romengi thaj e Sintongi ando Niamco shaj te xacharel pes feri kana dikhela pes sar e Nimacuri phiraven pes lenca. Atunchi si musaj te phenel pes pa historichne cirkumstancii kadale narodoske te shaj xacharel pes sar von trajn akana. Feri anda konstanto persekucija shaj te dikhel pes sar evolujsardas e Niamcongo phiravipe karing e Roma, thaj kade dur aresle dzi ko Anti-Gypsysmo (kontra e Romenge). Kodo si sar o Anti-Semitismo, feri ke kodo sas ashado ando 1945to bersh, ale o Anti-Gypsysmo ashilas ando mashkar e Societateako e Niamcongo.

Rasistichno violenca si inke ande intrigo Europa, thaj avel specialno katar e NeoNazisturi kana kamen te ashaven e imigriacija e Romengi thaj kana kamen te bichalen len avri anda them. E Roma, e maj bari grupa nashade manushengi anda Europa,  si agresime svako ges.  Ande maj but kasuri, kodola save agresujn len shoha chi keren lenge khanchi anda kodo ke naj evidenza. Anda kodo e rodimata butivar ashadon. E media chi maj ramol aba de but bersh pa kadala rasistichno violencii; e violencii sas aba integrujme ando svakone gesesko trajo thaj chi maj sas aba kade interesanto e manushenge.

Kodo ke e thema phagile ande cikne ethnichno thema ingiradas ke kodo ke e Roma si jkeh minoritatea savi khonik chi kamel lan ande e “vudzarde” societeturi. Butivar, ande kado proceso, e romendar lel pes lengo nacionaliteto. Sar eksamplo, kana phagilas e bari Rusia, maj but sar 100,000 Roma ashile bi nacionalitateako. E lista dzal maj dur e kasosa anda Jugoslavija, ale e Roma aresle te aven streini manush ando them kaj arakhadile thaj trajsajle, thaj kado dzal lenge palem thaj palem.

Violenca kontra e Romenge, diskriminacija thaj prejudicii ando societeto, naj edukacija, but anda lende chi dzanen te ramon  thaj te ginaven, but chavore meren, thaj si bi bukiako – sa kadala naj e sursa e problemongi ale si e simptomuri katar o obsesivno Anti-Gypsysmo katar e Gadze. Anda kodo ke – na kade sar ko Anti-Semitismo- khonik chi las pala o Anti-Gypsysmo, areslas te avel rig anda o kulturalno kodexo. Jekh vashno indicatori anda o identiteto katar o Anti-Gypsysmo ando moderno Europako Societeto si sikado ande lengi chib savi si perdi negativno konotacii akring e Roma.

E Roma si dikhle sar jekh grupa, thaj na sar individualuri, sar manusha.

Kodo ke te lasharel pes e situacija e Romengi chi dichiol aba te sahj avel. Vi akana, ando 2003to bersh, thaj khati e diskriminacija chi ashadilas.  Akana trajn ande Europa karing 15 milioni Roma, thaj ande svako bish bersha lengo numero buxlol duj var. Kado bushol ke ando 2050to bersh, e Slovakuri, Czechuri, Rumunuri, Slovenuri thaj Bulgaruri aresena te aven minorateti ande pengo them, kana o nivelo sar e chavore arakhadion akana ashel kade. O nivelo sar e chavore arakhadion chi ciknola dzi kana e Roma chi avena edukme ande shkoli, ale kado chi dichiol te avel aba sigate, soske e Roma trajn ande Est ale vi Vest Europake thema ando baro chorimo kade sar ande Trito Luma. O UN phenel kado specialno pala e thema: Romania, Slovenia thaj Slovakia.   

E Romenge problemuri naj diskutujme ke Europako nivelo, thaj kade te avelas faj man paruvelas pes vareso.

E Roma si te aven dzutime pashe, karing duj generacii,thaj kado kostila e EU miliardari thaj kade e Europa integrujla e Romengo barvalimo thaj aresena te prindzaren e Romen.  Te aresen kodo si te akceptujn e Romen sar egalno parteneruri, thaj te mukhen rigate e prejudicii.

E Romane organizacii nas inke akcpetujme snde chi jekh nacija anda luma, thaj kade e Roma si jekh narodo bi glasosko ande Europa.